روش های حفاظت در برابر برق گرفتگی

هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن

هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن

 

هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن :

اجزای هم بندی شونده

      همبندی کمکی برای هم ولتاژ کردن باید کلیه بدنه های هادی را که هم زمان قابل لمس می باشند در بر گیرد و حاوی اجزای فلزی ساختمان شامل میلگردهای بتن مسلح باشد، البته اگر در دسترسی به ان ممکن باشد. همچنین همبندی کمکی برای هم ولتاژ کردن باید به هادی های حفاظتی همه تجهیزات، از جمله پریزها، وصل باشد.

 

اطمینان نسبت به کارآیی هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن

      اگر کوچکترین شکی نسبت به کارآیی سیستم همبندی کمکی بررای هم ولتاژ کردن وجود داشته باشد، لازم است نسبت به صحت رابطه زیر اطمینان حاصل شود:

که در آن:

R= مقاومت بین بدنه های هادی که همزمان در دسترس می باشند و بدنه های هادی بیگانه؛

Ia=شدت جریانی که سبب عمل وسیله حفاظتی می شود.

در مورد وسایل جریان تفاضلی:  

در مورد وسایل اضافه جریان Ia= جریانی است که سبب قطع وسیله حفاظتی در 5 ثانیه می شود.

(پیوست 6P4 را ببینید)

یاد آوری- برای بررسی گفته شده در این بند، شکل 621-5 را مطالعه کنید و بند 621-2-2 را هم ببینید.

 

حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم بدون قطع خودکار مدار ( هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن )

     قطع خودکار مدار، با توجه به سیستم های توزیع IT ,TT-TN ، مهمترین روش حفاظت در برابر برق گرفتگی در تماس غیر مستقیم است. اما روش های دیگری نیز وجود دارند که در آنها از روش قطع خودکار استفاده نمی شود. در این بخش راجع به انواع این روش ها صحبت خواهد شد.

حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم بدون قطع خودکار تغذیه (بر اساس IEC 364441)

پیش گفتار

    حفاظت در برابر برق گرفتگی در تماس غیر مستقیم بدون استفاده از هادی حفاظتی ممکن است به 4 گونه انجام شود:

  • در صورت استفاده از تجهیزات کلاس II؛
  • در صورتی که محیط عایق باشد؛
  • اگر از هم بندی هم ولتاژ کننده در محیط عایق و بدون اتصال به زمین استفاده شود؛
  • اگر از روش جدایی الکتریکی استفاده شود.

در زیر درباره هر یک از این روش ها بحث می شود.

 

حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم با استفاده از تجهیزات کلاس II ( هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن )

     بهترین روش در پیشگیری از برق گرفتگی در صورت بروز اتصالی صرف نظر از نوع سیستم برق و دیگر ملاحظات، استفاده از تجهیزاتی است که علاوه بر عایق بندی اصلی دارای عایق بندی تکمیلی نیز باشند که آنها را تجهیزات کلاس II می نامند. اما در وضعی که صنعت برق و دیگر صنایع در آن به سر می برند حداقل در حال حاضر قادر نیستند کلیه لوازم و تجهیزات خود را با بدنه های تمام عایق یا با عایق بندی دوبل و خلاصه با مشخصات کلاس II تولید کنند. این موضوع مخصوصاً در مورد لوازم حرارتی غیر ممکن است. در هر صورت تجهیزات کلاس II به سه صورت قابل حصول می باشند.

-تجهیزات کلاس II از نوع فابریکی که کلیه آزمون های نوعی و فردی را طبق استاندارهای مربوط در کارخانه سازنده می گذرانند. این لوازم همگی دارای علامت دو مربع داخل هم طبق شکل 622-2 میباشند. جدول 6-1 را هم ملاحظه کنید.

-تجهیزاتی که دارای عایق بندی تکمیلی می باشند؛ یعنی علاوه بر عایقبندی اصلی، دارای یک لایه عایقبندی اضافی می باشند که در حین نصب تاسیسات الکتریکی بر روی تجهیزات اعمال می شود و به آن درجه ای از عایق بندی که معادل عایق بندی کلاس II است، می دهد. در اغلب موارد “لایه اضافی” یک جعبه یا محفظه عایق است که کل تجهیزات مورد نظر را در خود جای می دهد.

-تجهیزاتی که دارای عایق بندی تقویت شده می باشند این عایق بندی “تقویت شده” در حین نصب تاسیسات الکتریکی بر روی تجهیزات اعمال می شود و به آن درجه ای از عایق بندی را که معادل عایق بندی کلاس II  است، می دهد. استفاده از عایق بندی تقویت شده تنها در مواردی که به دلایل ساختاری امکان استفاده از عایق بندی تکمیلی وجود نداشته باشد مجاز می باشد.

 

نحوه تشکیل عایق بندی تقویت ده برای مطابقت با تجهیزات کلاس II ( هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن )

نکات مهمی که باید در این نوع روش حفاظتی رعایت شوند عبارتند از:

  • دریچه ها یا قسمت های بازشو در بدنه های هادی را باید بتوان فقط با نوعی ابزار باز نمود. با دست خالی نباید امکان باز شدن وجود داشته باشد. در غیر این صورت پشت در یا قسمت باز شونده بدون ابزار، باید حصار یا مانعی عایق باشد که از تماس با قسمت های برقدار جلوگیری کند که آن را بتوان فقط با نوعی ابزار پیاده کرد. حصار یا مانع عایق باید دارای حداقل درجه حفاظت IP2X باشد.
  • هیچ نوع اجزای فلزی که ممکن است ناقل پتانسیل به بیرون از محفظه عایق باشند، نباید از بدنه یا در پوش، عبور کند. محفظه عایق نباید دارای پیچ هایی باشد که تعویض اشتباهی آنها با پیچ های دیگری که از جنس هادی می باشند، عایق بندی را مخدوش کنند.
  • بدنه های هادیی که در داخل محفظه قرار دارند نباید به هادی حفاظتی (PE) اتصال داده شوند. اما اگر لازم است هادی حفاظتی برای وصل به تجهیزات دیگر از داخل محفظه کلاس II عبور کند، در داخل محفظه هادی حفاظتی باید مشابه یک هادی برقدار عایق بندی شود و یک ترمینال عایق هم برای این منظور پیش بینی گردد. این ترمینال باید برای منظوری که پیش بینی شده است. علامتگذاری شود.(شکل 622-3 را ببینید). علاوه بر نشانه دو مربع هم مرکز، برای یاد آوری منع وصل هادی حفاظتی لازم است نشانه زمین خط خورده طبق شکل در داخل و خارج محفظه کلاس II نصب گردد.

یادآوری1- اگر تجهیزاتی دارای عایقبندی دوپل باشد که هادی حفاظتی در آن به بدنه های هادی داخلی وصل شده باشد،آن تجهیزات از نوع کلاس I به حساب می آید.

 

تامین ایمنی به کمک تجهیزات کلاس II ( هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن )

یادآوری2- در استفاده از عایقبندی تکمیلی و عایقبندی تقویت شده باید نکات عدیده دیگری را رعایت نمود که توصیه می شود برای آشنایی با آنها مدارک IEC 36441 مراجعه شود.

یادآوری3- توجه شود که حفاظت طبق این بند،حفاظت با استفاده از عایقبندی بدون اتصال به زمین است.

یادآوری4- اگر محفظه عایقی تجهیزاتی که برای احراز کلاس II به کار می رود قبلا برای این منظور آزمایش نشده و نسبت به کارآیی آن برای کلاس II شکی وجود داشته باشد، لازم است آزمون مقاومت ولتاژ طبق مقررات IEC 3646 در مورد آن انجام شود.

 یادآوری5- محفظه عایقی تجهیزاتی که برای احراز کلاس II در تجهیزات به کار می رود، نباید اثری نامناسب بر روی نحوه کار تجهیزات داخل آن (برای مثال خنک شدن) باقی گذارد.

یاد آوری 6- نصب و استقرار تجهیزاتی که از محفظه عایقی برای احراز کلاس II استفاده می کنند باید به نحوی انجام شود که خللی به درجه حفاظت آن وارد نشود.

حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم اگر محیط غیر هادی (عایق) باشد.

  پیش گفتار ( هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن )

یادآوری 1- علاوه بر عایق بودن محیط، شرایط دیگری هم باید وجود داشته باشند تامحیط از نظر حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم، ایمن باشد. درباره این مسایل صحبت خواهد شد اما برای سادگی، در این مرحله فقط عایق بودن محیط عنوان می شود.

روش ایجاد ایمنی با استفاده از محیط های عایق، به تدریج اهمیت خود را ار دست داده است. علت این است که شرایط لازم برای قبول اینکه محیطی عایق می باشد، کمتر شده است و دلیل آن استفاده از مواد ساختمانی غیر عایق و استقرار تعداد بیشتری لوازم برقی در واحد سطح نسبت به سابق است. در زیر دیده خواهد شد که وجود تعداد بیشتری از لوازم برقی در واحد سطح، یکی از عواملی است که علیرغم عایق بودن محیط،ممکن است آن را مناسب برای این نوع حفاظت نداند (یادآوری بالا را ببینید). در هر حال چون به دلایل سنتی در بعضی از نقاط دنیا هنوز هم از روش محیط های عایق برای ایجاد ایمنی استفاده می شود، این روش از نظر IEC یک روش ایمنی شناخته شده باقی مانده است.

البته IEC به دلایل فنی و اقتصادی سعی در تعطیل آن کرده است، منتهی با روشی دیگر:

لازم است توجه شود که در کلاس بندی تجهیزات (بند 620-1) ، تجهیزات کلاس (0) فقط و فقط در محیط های عایق قابل استفاده می باشند. با کم شدن این نوع محیط ها، تا به حال چند بار در سطح IEC صحبت از حذف تجهیزات کلاس (0) پیش آمده است اما انجام قطعی این کار، به بعد موکول شده است تا تعداد نقاطی که واجد شرایط می باشند باز هم کمتر شود. برای سرعت بخشیدن به این روال،IEC  از همه کمیته های فنی خود که در تهیه استانداردهای تجهیزات الکتریکی کار می کنند. در خواست کرده است تا در حد امکان برای حذف لوازم کلاس (0) ،اقدام کنند.

بدیهی است به محض اینکه لوازم کلاس (0) از استاندارد حذف و دسترسی به این نوع تجهیزات ممکن نشود.

حفاظت با استفاده از محیط های عایق نیز از بین خواهد رفت. این بدان معنا نیست که با از بین رفتن لوارم کلاس (0) ، محیط های عایق نیز بکلی از بین خواهند رفت. محیط های عایق هر چند نادر، باقی خواهند ماند اما برای تامین ایمنی در این محیط ها باید از روش های دیگری مانند استفاده از هادی های حفاظتی استفاده شود. زیرا دیگر لوازم قابل استفاده در این محیط ها مانند پریزهای دو کتاکت (بدون اتصال زمین) و تجهیزات کلاس (0) وجود نخواهد داشت. و بر عکس استفاده از پریزهای سه کتاکت و تجهیزات کلاس I در هر محیطی حتی محیط عایق، طبقه بندی آنرا از عایق به هادی تغییر خواهد داد و کلیه مقررات مربوط به یک محیط هادی باید در آن اعمال شود.

به یاد داشته باشیم که تجهیزات کلاس (0) فقط و فقط در محیط های عایق (موضوع این بند) قابل استفاده می باشند و در محیط های دیگر و محیط هایی که بیشتر هادی می باشند تا عایق  قابل استفاده نمی باشند.

ممکن است سوال شود که این همه بحث درباره موضوعی که ظاهراً در سطح دنیا اگر از بین نرفته باشد رو به نابودی است چه معنایی دارد.

متاسفانه به علل گوناگون که مهمترین آنها عبارتند از ندانم کاری اولیه، دنبال نکردن تحولات مقرراتی در نزد ملل صنعتی و گرانی نسبی تاسیسات با هادی حفاظتی، سبب شده است که در تاسیسات برقی کشور ما در حالی که ساختمان های سنتی شرایط محیط های عایق را ندارند، از لوازم کلاس (0) استفاده شود که برای استفاده کنندگان خطر آفرین و مرگبار می باشد.

اغلب ساختمان های کشور ما به طور طبیعی محیطی هادی دارند که استفاده از لوازم کلاس (0) در آنها به هیچ وجه مجاز نیست. اشکال سیستم های برقی ما در همین نکته نهفته است و تا وقتی که این مساله شناخته و حلاجی نشود برای رفع آن نیز اقدام نخواهد شد.

هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن / هم بندی کمکی برای هم ولتاژ کردن